Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ 4 - 5 tuổi

Thứ tư, 3/3/2021, 10:48 , Lượt đọc : 10.453 Chia sẻ tin bài

Lứa tuổi mầm non là lứa tuổi kỳ diệu, trẻ vô cùng hiếu động, tò mò, ham hiểu biết và luôn sử dụng mọi giác quan để khám phá thế giới xung quanh trẻ. Ở lứa tuổi này trẻ còn quá non nớt để tự bảo vệ mình và đảm bảo an toàn cho bản thân. Vì vậy, khi ở một mình, khi bị người lạ dụ dỗ trẻ dễ tin và đi theo người lạ, và khi vui chơi, trong sinh hoạt rất dễ xảy ra tai nạn thương tích nhỏ: Rách da, tổn thương phần mềm, gãy xương. Tuy nhiên phần lớn các vấn đề trên đều có thể phòng tránh được nếu cha, mẹ, cô giáo và mọi người trong cộng đồng xác định được căn nguyên, nâng cao nhận thức, xây dựng cộng đồng an toàn cho trẻ.

Mô tả giải pháp đã biết

Trẻ em là niềm vui, niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của đất nước. Chính vì lẽ đó, sinh thời Bác Hồ cũng rất quan tâm đến trẻ em, Bác nói: “Không có giáo dục thì không nói gì đến kinh tế văn hóa”. Sản phẩm của giáo dục là con người mà con người là mục tiêu, động lực của sự phát triển đất nước, trong tương lai đó chính là thế hệ trẻ. Vì thế việc chăm sóc giáo dục trẻ là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó đặc biệt là vai trò hướng dẫn, giáo dục của cô giáo.

Bên cạnh đó vấn đề giáo dục về kỹ năng sống trong nhà trường còn hạn chế, chưa thật chú trọng đến vấn đề giáo dục những kỹ năng sống cho trẻ, nếu có thì cũng chưa đi sâu về vấn đề này, đặc biệt kỹ năng tự bảo vệ nói riêng cho trẻ mầm non còn khá mới mẻ. Trong khi đó thời gian trẻ ở trên lớp nhiều hơn thời gian trẻ ở nhà, đặc biệt là trẻ ở các trường mầm non. Nhận thức được như vậy, là giáo viên mầm non, là những người trực tiếp chăm sóc và giáo dục trẻ tôi luôn suy nghĩ làm sao để giúp trẻ trang bị cho mình những kỹ năng sống tốt nhất để phát triển nhân cách cho trẻ một cách toàn diện, đó cũng là những hành trang quan trọng để trẻ vững vàng bước vào đời.

Chúng tôi đã nhận thấy rằng đối với trẻ 4 - 5 tuổi việc giáo dục kỹ năng sống, đặc biệt kỹ năng đảm bảo an toàn cũng rất cần thiết vì trẻ bắt đầu nhận thức được thế nào là đúng, thế nào là sai, điều gì cần làm và điều gì không được làm.

Vậy làm thế nào để giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ 4 - 5 tuổi có hiệu quả và giúp trẻ phát triển toàn diện nhất về mọi mặt, đó là câu hỏi luôn đặt ra trong tôi. Từ những suy nghĩ trăn trở trên chúng tôi đã quyết định thực hiện đề tài: “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ 4 - 5 tuổi” - một vấn đề đang được quan tâm trong giáo dục mầm non hiện nay.

* Thuận lợi:

- Trong những năm gần đây nhà trường luôn được sự quan tâm của các cấp, các ngành, sự quan tâm của phòng giáo dục, của các cấp đảng ủy, ủy ban nhân dân quận về việc cấp phát khá nhiều đồ dùng, phục vụ công tác chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ ngoài ra còn được tham dự rất nhiều các chuyên đề do phòng giáo dục tổ chức.

- Được sự quan tâm của ban giám hiệu luôn chỉ đạo sát sao với công tác chuyên môn. Luôn có sự đầu tư và bồi dưỡng cho chuyên môn.

- Thời gian tiếp xúc với trẻ gần như cả ngày, tổ chức các hoạt động được phong phú, do đó tôi dễ vận dụng các yếu tố khác trong môi trường lớp học vào việc tổ chức các hoạt động để giáo dục kỹ năng sống cho trẻ, nhờ vậy tôi có thể khảo sát được tính hiệu quả trên trẻ.

- Là một giáo viên mầm non tâm huyết với nghề, có nhiều năm kinh nghiệm dạy trẻ mẫu giáo nhỡ, có lòng yêu thương trẻ, tận tình với công việc. Luôn có ý thức phấn đấu vươn lên, thường xuyên tìm tòi, nghiên cứu tài liệu như tạp chí, thông tin trên mạng có liên quan đến việc chăm sóc và giáo dục trẻ để áp dụng vào việc chăm sóc giáo dục trẻ hàng ngày nhất là việc dạy các kỹ năng sống cho trẻ.

- Về phía trẻ: Trẻ ham học hỏi và thích khám phá tìm hiểu về thế giới xung quanh trẻ, hơn nữa trẻ ở cùng một độ tuổi nên mức độ nhận thức tương đối đồng đều.

- Về phụ huynh: Một số phụ huynh nhiệt tình chia sẻ với giáo viên ở lớp về tình hình của trẻ ở nhà và luôn quan tâm đến trẻ, thường xuyên dành thời gian trao đổi với cô để cùng chăm sóc giáo dục trẻ.

*Khó khăn:

- Nhiều trẻ còn rụt rè, nhút nhát chưa mạnh dạn tham gia vào các hoạt động đặc biệt là các hoạt động phát triển vận động.

- Môi trường học tập và môi trường cho trẻ hoạt động chưa phong phú, trình độ nhận thức của trẻ không đồng đều, còn về các thông tin tài liệu giáo dục kỹ năng tự bảo vệ đạt hiệu quả không nhiều và có phần trừu tượng, chung chung.

- Ngoài ra trong các chương trình chăm sóc giáo dục mẫu giáo chưa có nhiều nội dung nhằm tạo điều kiện cho trẻ rèn luyện các kỹ năng và phát triển khả năng sáng tạo một cách riêng biệt, điều này hạn chế việc phát huy tích cực chủ động của trẻ.

- Nhiều phụ huynh còn chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng bảo vệ bản thân cho trẻ nhỏ, nên không tích cực trong việc phối hợp cùng giáo viên để giáo dục trẻ. Ngoài ra nhiều cha mẹ thiếu kinh nghiệm trong quản lý gia đình, ít gần gũi với con cái hay bỏ bê con trẻ chơi một mình ở nhà, chưa chú trọng đến việc tìm hiểu những kiến thức cơ bản về những kỹ năng cơ bản để đảm bảo an toàn cho trẻ.

Để nắm được thực trạng kỹ năng tự bảo vệ bản thân trẻ chúng tôi đã tiến hành khảo sát tại lớp 4 tuổi trường mầm non nơi chúng tôi công tác với số lượng là 33 trẻ. Kết quả thu được như sau:

STT	Kỹ năng	Đạt		Chưa đạt
STT	Kỹ năng	Số trẻ	Tỷ lệ %	Số trẻ	Tỷ lệ %
1	Kỹ năng xử lí khi bị lạc	11/33	33,3%	22/33	66,7%
2	Kỹ năng khi bị bắt cóc	14/33	42,4%	19/33	58,6%
3	Kỹ năng tránh xa các đồ vật có thể gây nguy hiểm	12/33	36,3%	21/33	63,7%
4	Kỹ năng tự vệ sinh tránh lây lan dịch bệnh	11/33	33,3%	22/33	66,7%
5	Kỹ năng kêu cứu khi gặp nguy hiểm	10/33	30,3%	23/33	69,7%

Từ những tình hình và số liệu trên cho thấy kỹ năng tự bảo vệ bản thân của trẻ là rất thấp. Vì vậy mà chúng tôi đã mạnh dạn tìm cách trang bị, các kiến thức về kỹ năng này cho trẻ lớp tôi thông qua đề tài “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ 4 - 5 tuổi”. Sau khi đã chọn đề tài chúng tôi tổng hợp lại từng tiêu chí, cháu nào chưa đạt thì lập một danh sách riêng và có kế hoạch rèn trẻ thông qua các hoạt động vui chơi, hoạt động học tập, giờ đón trả trẻ...

II. Nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến

1. Nội dung giải pháp đề xuất

Trẻ mầm non đặc biệt là trẻ trong giai đoạn 4 – 5 tuổi đã có sự nhận thức và phát triển về mọi mặt, cả về thể chất, trí tuệ, ngôn ngữ lẫn tính cách. Tuy vậy nhưng ở độ tuổi này trẻ còn quá nhỏ để có thể hiểu hết và tự bảo vệ bản thân trước những cạm bẫy, cám dỗ, nguy hiểm luôn rình rập xung quanh mình. Vì vậy dạy cho trẻ những kỹ năng tự bảo vệ là giúp trẻ biết cách bảo vệ bản thân mình trước dịch bệnh, trước những nguy hiểm và phòng tránh những tai nạn thương tích, tạo sự tự tin cho trẻ giúp trẻ thích nghi với môi trường xung quanh, không những thế còn giúp trẻ biết cách ứng xử, đối phó với những tình huống xảy ra trong cuộc sống hàng ngày.

Nội dung chính của sáng kiến tập trung chính vào những giải pháp cơ bản: Giáo viên tự học bồi dưỡng kiến thức, tích luy kinh nghiệm. Giáo viên cần động viên, khen thưởng trẻ kịp thời. Giáo viên dạy trẻ những kỹ năng cần thiết để trẻ tự bảo vệ bản thân. Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân trẻ thông qua mọi hoạt động. Tuyên truyền phối hợp với phụ huynh nhuần nhuyễn và chặt chẽ.

1.1.Biện pháp 1: Giáo viên tự học bồi dưỡng kiến thức, tích lũy kinh nghiệm

Là một giáo viên mầm non yêu nghề mến trẻ là cái cốt lõi không thể thiếu. Để có thể thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục đề ra thì một người giáo viên mầm non cần phải trang bị cho mình một hệ thống kiến thức phong phú, chính xác và đặc biệt là phải được trải nghiệm các kỹ năng giáo dục thực tế.

Muốn có kiến thức và hiểu được tâm lý, tính cách của trẻ 4 – 5 tuổi thì tôi đã tập trung vào đọc và nghiên cứu tài liệu về tâm lý học trẻ em ( NXB Đại Học Sư Phạm), nghiên cứu tài liệu Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non, và tìm hiểu nhiều nguồn tài liệu giáo dục khác nhau: báo giáo dục, internet......

Chúng tôi tham gia rất nhiệt tình và đầy đủ các lớp bồi dưỡng mà nhà trường hay phòng giáo dục tổ chức. Qua các lớp bồi dưỡng như: bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, bồi dưỡng giáo viên dạy kĩ năng sống, bồi dưỡng công nghệ thông tin đã giúp chúng tôi có thêm rất nhiều kiến thức giúp ích trong công việc giảng dạy cũng như trong việc rèn trẻ một số kĩ năng sống trong lớp.

Đối với bản thân chúng tôi thời gian để tự học, trau dồi kiến thức kinh nghiệm với các bạn trong khối là hạn hẹp, bởi vậy chúng tôi và các đồng chí giáo viên trong khối tranh thủ sau những giờ trả trẻ song chúng tôi ngồi lại với nhau để trao đổi học hỏi kinh nghiệm, rút kinh nghiệm cho nhau để cùng nhau tiến bộ.

Để thiết kế các bài dạy, lồng ghép dạy các kỹ năng cho phù hợp với trẻ. Thông qua quá trình tự học, tự bồi dưỡng chúng tôi đã đúc kết được một điều rằng:

- Để dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân và đảm bảo an toàn cho trẻ thì cô giáo phải nắm vững những kiến thức về các kỹ năng tự bảo vệ, kỹ năng an toàn phòng chống tai nạn cho trẻ: chính vì điều đó mà bản thân tôi luôn tìm tòi học hỏi các tài liệu có liên quan để nghiên cứu, đặc biệt khi tôi được tham gia chương trình phòng cháy, chữa cháy chuyên đề của trường bạn, tôi thấy rất ý nghĩa và giúp tôi có những kiến thức cần thiết dạy trẻ để tự bảo vệ và đảm bảo an toàn khi xảy ra cháy.

- Với trẻ mẫu giáo lớn rất hứng thú với những bài học mới lạ, có nội dung hấp dẫn. Vì vậy, tôi sưu tầm những bài thơ, bài hát, câu chuyện, tình huống, những bài tập thực hành, những video dạy kỹ năng sống và những câu hỏi để kích thích trẻ tìm câu trả lời theo sự tư duy, cách giải quyết riêng của trẻ để kích thích trẻ tham gia hoạt động học một cách hiệu quả nhất.

Đặc biệt, sau quá trình tự tìm tòi tài liệu từ mọi nguồn khác nhau thì tôi và giáo viên cùng lớp cùng tổng hợp lại và lưu vào hệ thống dữ liệu chung của toàn trường để bất kì giáo viên nào trong trường cũng có thể tham khảo những kiến thức và kỹ năng này. Trong đó đặc biệt có rất nhiều bài giảng elearning giúp trẻ tự học kỹ năng và cũng là tư liệu cho các cô giáo truyền tải thông điệp tới toàn thể học sinh của mình. Qua đó trẻ không chỉ lớp tôi mà các lớp khác đều được học kỹ năng để tự bảo vệ bản thân mình.

1.2.Biện pháp 2: Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ và đảm bảo an toàn cho trẻ thông qua mọi hoạt động

Với trẻ mẫu giáo nhỡ, kinh nghiệm sống chưa có nhiều nên kỹ năng phòng chống tai nạn đảm bảo an toàn và kỹ năng tự bảo vệ còn hạn chế. Trẻ chưa nhận thức được mối nguy hiểm sảy ra xung quanh trẻ và cách nhận biết, phòng tránh và xử lý cho phù hợp. Chính vì vậy chúng tôi đã suy nghĩ, nghiên cứu các nội dung kỹ năng rồi đưa vào dạy lồng ghép thông qua các hoạt động trong ngày và đồng thời được gắn vào các chủ đề, chủ điểm trong năm cho phù hợp. Cụ thể là:

* Thông qua giờ hoạt động học có chủ đích :

Xuất phát từ tâm lý trẻ mầm non là rất thích nghe kể chuyện, đọc thơ, múa hát và đặc biệt là thích tìm tòi khám phá nên tôi đã lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng tự bảo vệ, kỹ năng đảm bảo an toàn những tai nạn có thể xảy ra cho trẻ. Giúp trẻ tiếp nhận một cách hứng thú, tự nguyện. Qua nội dung các câu chuyện, bài thơ, bài hát giúp trẻ hình thành những kỹ năng một cách tự nhiên.

Ví dụ: Qua bài hát “Cô dạy bé bài học giao thông” trẻ học được một số luật lệ giao thông khi gặp đèn giao thông và khi tham gia giao thông phải đi bên tay phải

Ví dụ: Tìm hiểu về một số động vật: Tôi kể cho trẻ nghe truyện “Cá sấu và thỏ” và hỏi trẻ con vật gì có trong truyện và tôi giới thiệu thêm các con vật khác. Tôi dạy cho trẻ biết những con vật nguy hiểm và không nguy hiểm, những nơi loài vật nguy hiểm thường ở để tránh xa. Nói cho trẻ hiểu sự nguy hiểm khi bị động vật cắn và các loài động vật cắn thường gặp như Chó, Mèo, Rắn, Rết, Ong…, Hướng dẫn trẻ vui chơi an toàn: Không trêu chọc chó, mèo, và các vật nuôi, không chơi gần bụi rậm để tránh bị rắn cắn.

* Thông qua hoạt động ngoài trời:

Trước khi xuống sân dạo chơi, trẻ phải đi xuống và lên cầu thang, vì vậy khi đi tôi cho trẻ đi theo hàng đồng thời nhắc trẻ không xô đẩy nhau, không chèo lên thành cầu thang, đồng thời hướng dẫn trẻ cách đi đúng với kỹ năng đi cầu thang.

Hình ảnh trẻ học kỹ năng leo cầu thang

Hàng ngày khi cho trẻ xuống sân trường để thể dục sáng hay hoạt động tôi luôn nhắc nhở trẻ đi đúng như vậy để hình thành kỹ năng đi cầu thang và giữ an toàn tai nạn cho trẻ.

Dạo chơi sân trường tôi cho trẻ quan sát các hình ảnh tuyên truyền về vệ sinh, về phòng tránh điện giật, đuối nước, cháy nổ, không đi theo người lạ, trò chuyện sau đó cho trẻ cùng cô mô phỏng lại qua đó giúp trẻ ghi nhớ lâu hơn.

Giờ chơi tự do ngoài trời trẻ có thể gặp các tai nạn như chấn thương mềm, rách da, gãy xương…, Nguyên nhân thường do trẻ đùa nghịch, xô đẩy nhau.Khi cho trẻ chơi tự do trong hoạt động ngoài trời, tôi vừa quan sát trẻ chơi, vừa hướng dẫn trẻ cách chơi an toàn như: Cách nắm thành cầu trượt để trượt cho an toàn, cách cầm chắc xích đu khi chơi, khi có bạn đang chơi xích đu thì không được đứng gần phía trước vì sẽ rất nguy hiểm, hướng dẫn trẻ cách kiên trì chờ đến lượt mình chơi, tuyệt đối không xô đẩy, tranh giành đồ chơi, chỗ chơi với bạn.

* Thông qua hoạt động vệ sinh, ăn uống của trẻ:

` Giờ ăn: Trong khi ăn trẻ có thể bị gặp một số tai nạn như hóc, sặc thức ăn do trẻ cười đùa. Bị bỏng thức ăn do thức ăn mang từ nhà bếp lên còn đang nóng. Vì vậy trong giờ ăn,tôi quan sát trẻ cách ăn uống: Trẻ ăn như thế nào? Trẻ có ngậm cơm không? Trẻ có nói chuyện, đùa nghịch trong khi ăn không? Trong lúc ăn mà trẻ bị ho hay hắt xì hơi thì trẻ sẽ làm thế nào? Thức ăn rơi thì trẻ sẽ làm thế nào? Trong quá trình quan sát hành động của trẻ thì tôi luôn luôn nhắc trẻ: Các con nhớ xúc cho gọn gàng, trong giờ ăn không được nói chuyện đùa nghịch, khi ho hay hắt xì hơi thì phải biết che miệng lại, ăn thì phải nhai kỹ, nhai chậm, cơm rơi vãi thì phải nhặt vào đĩa, không được xúc cơm sang bát của bạn, không được ngậm thức ăn trong miệng, không được dùng tay để bốc thức ăn, nếu thức ăn còn bỏng các con thổi nguội mới ăn.

Cô giải thích cho trẻ hiểu: Nếu vừa ăn vừa nói chuyện thì có thể sẽ bị hóc sặc, thức ăn bỏng mà các con ăn vào sẽ bị bỏng miệng.......

Tất cả những điều đó giúp cho trẻ nhớ lâu và dần trở thành cái kỹ năng không thể thiếu với trẻ.

*Thông qua hoạt động chiều:

- Ví dụ : Thông qua hoạt động đọc thơ với bài thơ “Xe chữa cháy” của tác giả Phạm Hổ:

Mình đỏ như lửa

Bụng chứa nước

Tin cùng chuyên mục
“giải pháp giúp trẻ 4-5 tuổi phát triển tình cảm- kỹ năng xã hội thông qua hoạt động trải nghiệm”
31/3/2023Thư viện
“một số biện pháp xây dựng môi trường hoạt động cho trẻ 24 - 36 tháng tuổi theo quan điểm lấy trẻ làm trung tâm”
24/3/2023Thư việnMôi trường giáo dục trong trường mầm non là hết sức cần thiết để thỏa mãn nhu cầu học tập, vui chơi của trẻ qua đó nhân cách trẻ được hình thành và phát triển toàn diện. Chính vì vậy, khi xây dựng môi trường cần phải hướng vào trẻ để trẻ chủ động, tích cực tham gia các hoạt động vui chơi, khám phá, trải nghiệm theo phương châm “Học mà chơi, chơi mà học”.
Ứng dụng phương pháp STEAM trong tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi
21/3/2023Thư việnTrên thực tế khi tổ chức cho trẻ hoạt động tạo hình, rào cản lớn nhất trong các phương pháp giáo dục truyền thống là sự tách rời giữa các lĩnh vực quan trọng: khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học. Khi được tiếp cận với phương pháp giáo dục STEAM chúng tôi nhận thấy rằng giáo dục STEAM về bản chất được hiểu là trang bị cho người học những kiến thức và kĩ năng cần thiết liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ thuật, nghệ thuật và toán học. Các kiến thức và kĩ năng này phải được tích hợp, lồng ghép và bổ trợ cho nhau giúp trẻ không chỉ hiểu biết về nguyên lí mà còn có thể thực hành và tạo ra được những sản phẩm trong cuộc sống hằng ngày. Đây chính là phương pháp giáo dục đáp ứng đủ những mong muốn, nhu cầu để chúng tôi tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ 4-5 tuổi có tính tích hợp, lồng ghép nhiều kiến thức, lĩnh vực cùng một lúc với nhau chứ không đơn thuần là một hoạt động tạo hình thiên về lĩnh vực nghệ thuật.